Strategisch risicomanagement stelt de Directie in staat om transparant en gestructureerd in te spelen op risico’s die een bedreiging vormen voor de organisatiedoelstelling. Het realiseren van deze doelstelling leidt tot waardecreatie en continuïteit. Risicomanagement geeft geen garantie voor het daadwerkelijk realiseren van de doelstelling, maar geeft inzicht in de risico’s en de kansen die met de doelstelling samenhangen en welke beheersingsmaatregelen zijn genomen. Risicomanagement richt zich op het beheersen van strategische, operationele en financiële risico’s. Strategische risico’s zijn externe gebeurtenissen of omstandigheden die de haalbaarheid van de doelstelling van Stern negatief beïnvloeden en daarmee waardecreatie en bestaande waarden bedreigen. Operationele risico’s zijn interne gebeurtenissen of omstandigheden die de uitvoering van de strategie belemmeren. Financiële risico’s hebben betrekking op het voldoen aan financiële doelstellingen, financiële verplichtingen en (bank)ratio’s.

Het proces om de risico’s te identificeren en te beheersen is de afgelopen jaren verder geprofessionaliseerd. Via een gestructureerd proces worden op directieniveau de belangrijke risico’s beoordeeld en vastgelegd in het risicoregister. In het risicoregister zijn per risico de kans, de impact en de beheersingsmaatregelen vastgelegd. Dit risicoregister wordt tweemaal per jaar geactualiseerd.

Wij beschouwen de volgende risico’s als materieel in de bedrijfsvoering.

Afhankelijkheid van leveranciers

Stern vervult voor meer dan twintig automerken een retailfunctie in Nederland. De fabrikanten en importeurs hebben op basis van Europese regelgeving, de dealercontracten en hun omvang aanzienlijke invloed op de prijsstelling, het productaanbod, de tarieven, de investeringen en de bedrijfsvoering. Door middel van hun monopoliepositie en de concentratie van contractpartners hebben de importeurs stevige grip op de Nederlandse automarkt.

Duidelijk is dat (vooral sales)marges onder druk staan en dat voor stabiele winstgevendheid het aantal salestransacties per vestiging omhoog moet. Het blijft de vraag of importeurs de noodzaak voelen om het aantal (sales)vestigingen fors af te bouwen. Daarnaast is een risico dat importeurs steeds meer direct (online) contact met de eindklant zoeken en de keten van producent-importeur-dealer-klant steeds verder in elkaar wordt gedrukt terwijl een onevenredig groot deel van de uitvoeringskosten, voorraad-prijsrisico’s en renterisico’s voor rekening van de dealer komt. De afgelopen jaren is de druk op de salesmarges en voorraadniveaus toegenomen, terwijl inkrimping van het dealernetwerk langzaam verloopt. Gevolg is een groter prijsrisico, lagere restmarge, balansverlenging en een lagere solvabiliteit.

Stern speelt hierop in door het optimaliseren van het vestigingennetwerk op basis van bijdrage en strategisch belang. In de loop van 2019 worden scherpe keuzes gemaakt ten aanzien van automerken, dealervestigingen en optimale bedrijfsomvang per dealercluster. Daarnaast zal gestart worden met het uitrollen van een nieuw occasionlabel in combinatie met financiële mobiliteitsproducten.

Toenemende onderhandelingskracht van leasemaatschappijen

De consolidatieslag in de leasemarkt en groei van private lease zorgen ervoor dat de onderhandelingskracht van leasemaatschappijen steeds groter wordt. Deze macht wordt gebruikt voor het afdwingen van korting op de inkoop van auto’s en het afdwingen van scherpe aftersales- en schadehersteltarieven. Daarnaast monitoren de leasemaatschappijen, met behulp van steeds intelligentere data-analyses, of niet te veel of inefficiënt onderhoud en schadeherstel worden gepleegd aan de leasevloot. De afgelopen jaren is het aantal leaseklanten ten opzichte van particuliere en kleinzakelijke klanten steeds verder toegenomen, waardoor de druk op de salesmarges en aftersalesmarges steeds groter wordt.

Stern speelt hierop in door, gelijktijdig met de verkoop van SternLease B.V., met ALD Automotive een zevenjarige strategische partnerovereenkomst af te sluiten inzake het aanbrengen van leasecontracten en de levering van auto’s en mobiliteitsdiensten door Stern.

De online-klant

De verkoop van auto’s en mobiliteitsproducten is steeds meer afhankelijk van de kwaliteit van de website en de online-marketingstrategie. Ook voor aftersales wordt het gebruiksvriendelijk online-contact met de klant steeds belangrijker en is het de verwachting dat bijvoorbeeld meer (online)-prijstransparantie de onderhoudstarieven zal drukken. De online-verkoopkanalen worden steeds volwassener en dat zorgt ervoor dat de relevantie van showrooms verder afneemt. Stern is volop bezig met het verder ontwikkelen van zijn online-propositie via stern.nl. Tevens wordt fors geïnvesteerd in de digitalisering van klantcontactmomenten.

De arbeidsmarkt

Stern is ervan overtuigd dat de uitvoering van zijn strategie valt of staat met de motivatie, de kwaliteiten en het werkplezier van zijn werknemers. Het is de afgelopen jaren steeds lastiger geworden om gekwalificeerd personeel te vinden en vast te houden. De arbeidsmarkt zit in de hoogste versnelling en dat zorgt, samen met de forse cao-verhogingen, voor stijging van de personeelskosten.

Daarom zijn beleid rondom het werven, belonen, trainen en beoordelen van werknemers, samen met goede en uitdagende werkomstandigheden, essentieel. Om talenten en de beste professionals uit de automotivebranche aan te trekken en te behouden wil Stern een sterk werkgeversmerk zijn met concurrerende arbeidsvoorwaarden.

Efficiëntie in werkplaatsen en showrooms

Grip op de efficiency in de werkplaatsen en showrooms is essentieel voor stabiel winstgevende aftersales en sales. De klant is steeds vaker een leasemaatschappij met veel inkoopkracht die niet wil betalen voor de inefficiency binnen het traditionele dealer- en schadeherstelbedrijf.

Stern speelt hierop in door middel van interne verbeterprogramma’s en het monitoren van de effecten van die programma’s op basis van uniforme KPI’s. Zo wordt in alle werkplaatsen de ‘Stern Manier van Werken’ geïmplementeerd, onder andere door het trainen van de werknemers en het implementeren van een uniform dashboard met specifieke informatie voor elke functie. Ten aanzien van sales wordt vol ingezet op het verhogen van de prestatie en efficiency van alle verkoopmedewerkers. In het bijzonder geldt dit voor de verkoop van occasions door middel van het uitrollen van een eigen occasionlabel waarbij de huidige processen en resultaten worden verbeterd door het verhogen van het volume, de omloopsnelheid en een betere voorraadmix.

Kostenontwikkeling

Onvoldoende grip, mede als gevolg van de eisen van importeurs, het grote vestigingennetwerk en de krapte op de arbeidsmarkt, op kostenontwikkeling kan leiden tot een te hoog en inflexibel kostenniveau, zeker als omzet en marges onder druk staan. Vooral de personeelskosten zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen door meer fte’s, de krapte op de arbeidsmarkt en meer indirecte functies ten behoeve van strategieontwikkeling. Stern speelt hierop in door het intensiveren van het kostenbesparingsprogramma bij Dealergroep Stern en bij delen van de overhead. Gelijktijdig wordt het vestigingennetwerk op basis van bijdrage geoptimaliseerd en worden activiteiten waar mogelijk samengevoegd.

Automatisering en data security

Goed werkende ICTsystemen in combinatie met kwaliteit van de data zijn van groot belang voor Stern. Niet of niet goed werkende ICTsystemen kunnen de continuïteit van de gehele onderneming binnen relatief korte tijd bedreigen. We nemen dan ook steeds meer maatregelen om de kans hierop te minimaliseren. Daarnaast zijn data en datakwaliteit van groot belang voor een goede bedrijfsvoering en voor de informatie die wij uitwisselen met onze klanten en leveranciers. Er zijn strikte wettelijke eisen gesteld op het gebied van data en privacy, waardoor de bescherming van data een speerpunt is binnen Stern. Stern investeert jaarlijks veel tijd en geld in verdere optimalisatie en beveiliging van de centraal geïntegreerde ICT-omgeving met een focus op continuïteit en stabiliteit. Dat geldt voor zowel de standaardapplicaties van de importeurs, als voor de door onszelf op maat gemaakte toepassingen. Beveiliging van buiten naar binnen en beveiliging van binnenuit blijven belangrijk in een steeds verder digitaliserende wereld met de vele verschijningsvormen van cybercriminaliteit.

Actieve belastinglatentie

Uit hoofde van voorwaartse verliescompensatie heeft Stern op grond van IFRS de vastgestelde fiscaal compensabele verliezen gewaardeerd op zijn balans. De waardering van de vastgestelde fiscale verliezen uit hoofde van voorwaartse verliescompensatie is bepaald op basis van projecties ten aanzien van de toekomstige ontwikkeling van het (fiscale) resultaat van Stern. Mochten de vooruitzichten op enig moment in de toekomst verslechteren, waardoor de resultaten in belangrijke mate negatief gaan afwijken van de onlangs opnieuw gemaakte projecties, dan moet mogelijk (een deel van) de actieve belastinglatentie worden afgewaardeerd.

In het nieuwe belastingplan is bepaald dat het vennootschapsbelastingtarief in stappen wordt verlaagd naar 20,50% in 2021. Dit heeft geleid tot een incidentele vennootschapsbelastinglast van € 3,1 miljoen in 2018.

Financiering en bankratio’s

Vooral voor de groeiende leaseactiviteiten en het werkkapitaal van Dealergroep Stern nemen de rentedragende leningen toe. Daardoor wordt ook het renterisico, dus de impact van mogelijke rentestijgingen op het resultaat, steeds groter. Leasecontracten worden doorgaans aangegaan voor een periode van drie tot vijf jaar. In de leasecontracten wordt een rentepercentage voor de gehele leaseperiode overeengekomen. Hierdoor ontstaan voor Stern risico’s ten aanzien van de ontwikkeling van de kapitaalmarktrente. Deze risico’s worden met behulp van financiële instrumenten (renteswaps) zo veel mogelijk beperkt. Het resterende risico is niet materieel.

Met de voorgenomen verkoop van SternLease B.V. neemt de omvang van de rentedragende leningen aanzienlijk af en daarmee ook de financierings- en renterisico’s.

Inzake de securitisatiefaciliteit, de financiering van leaseauto’s, de faciliteiten van kredietinstellingen en hypothecaire leningen zijn afspraken gemaakt over minimaal te realiseren ratio’s die betrekking hebben op de solvabiliteit en de rentedekkingsratio (ICR). Door negatieve resultaatontwikkelingen en de toename van het balanstotaal kunnen de bankratio’s naar een kritiek niveau dalen. Voor een uitgebreide toelichting wordt verwezen naar toelichting 22 bij de geconsolideerde jaarrekening op pagina 108.

In toelichting 29 van de jaarrekening op pagina 113 e.v. is een aantal specifieke financiële risico’s beschreven waar Stern mee te maken heeft. Daar wordt onder meer inzicht gegeven in het krediet-, liquiditeits- en marktrisico. Stern beschouwt deze risico’s voor het bedrijf overigens niet als bijzonder, noch van karakter, noch van omvang.

Goodwill

Stern heeft in het kader van de verplichte impairmentberekeningen projecties gemaakt ten aanzien van de toekomstige resultaatontwikkeling van de kasstroomgenererende eenheden. Op basis van recentelijk opnieuw uitgevoerde berekeningen hebben de geïdentificeerde kasstroomgenererende eenheden voldoende headroom om impairment te voorkomen. Door de onder druk staande resultaten bij Dealergroep Stern is de headroom wel fors afgenomen (van € 44 miljoen eind 2017 naar ruim € 6 miljoen eind 2018). Mochten de vooruitzichten op enig moment in de toekomst verslechteren ten opzichte van de projecties, dan is niet uit te sluiten dat de goodwill (deels) dient te worden afgeboekt. Hiervoor wordt verwezen naar toelichting 11 van de jaarrekening op pagina 102.

Restwaarderisico’s

SternLease, SternRent en de dealers lopen restwaarderisico’s. De omvang van dit risico neemt steeds verder toe door groei van de lease- en rentvloot en forse toename van de voorraad bij Dealergroep Stern. De restwaarde wordt beïnvloed door tal van factoren waarover Stern beperkt controle heeft. Stern heeft voor de continue beoordeling van de restwaardes van de lease- en verhuurvloot een restwaardecommissie ingesteld, die op maandbasis rapporteert over de ontwikkelingen op de automarkt en de gevolgen daarvan voor de huidige inschatting van de restwaardes en voor de tariefstelling van nieuw af te sluiten lease- en verhuurcontracten.

Met de verkoop van SternLease B.V. in 2019 neemt de omvang van de restwaarderisico’s aanzienlijk af.

Risicobeheersings- en controlesystemen

Stern is van mening dat risicobeheersing onderdeel moet zijn van de dagelijkse manier van denken en werken van alle medewerkers binnen Stern. Niet omdat het voorgeschreven is, maar omdat daardoor transparantie wordt bevorderd en de bedrijfsvoering verbetert. Stern omvat dertig vennootschappen met ruim honderd bedrijfsvestigingen. Het is noodzakelijk dat de gang van zaken bij al deze vennootschappen en bedrijfsvestigingen steeds tijdig en volledig inzichtelijk is. Stern is daarbij afhankelijk van een goede administratieve organisatie, waardoor op doordachte wijze kan worden bepaald of taken centraal dan wel decentraal moeten worden uitgevoerd. De administratieve organisatie bestaat uit uniforme rapportageen controlesystemen. Stern werkt voortdurend aan verdere verbetering van deze systemen.

De Directie heeft een Accounting Manual opgesteld die jaarlijks wordt gevalideerd en waarin de richtlijnen voor managementrapportage en externe financiële verslaggeving zijn beschreven. Naast het Accounting Manual beschikt Stern over gedetailleerde bevoegdhedenschema’s, waarin verantwoordelijkheden en bevoegdheden zijn vastgelegd.

Het risico-identificatie- en risicomanagementproces is geformaliseerd onder de noemer Stern in Control (SIC). Binnen Stern Groep is de afdeling Controlling, Analysis en Reporting (Stern CAR) belast met het monitoren van de administratieve organisatie en de interne controles binnen de werkmaatschappijen van Stern. De functionele afdelingen bij de werkmaatschappijen blijven uiteraard verantwoordelijk voor de eigen adequate administratieve organisatie en interne controle. Voor de verschillende bedrijfsactiviteiten van Stern zijn op maat gemaakte risicoanalyses uitgevoerd. Voor alle geïdentificeerde belangrijkste procesrisico’s zijn key controls aanwezig en waar deze key controls niet adequaat blijken, worden deze aangepast. Op kwartaalbasis worden de key controls bij alle Stern-entiteiten getest en gereviewd onder toezicht van de afdeling CAR. De uitkomsten hiervan worden elk kwartaal door de Directie gerapporteerd aan en besproken met het Audit Committee. Ook de externe accountant (EY) neemt kennis van de uitkomsten van de uitgevoerde SICwerkzaamheden.

Doordat Stern vele locaties heeft, wordt veel gebruikgemaakt van interne benchmarking. Daarbij ondersteunt de managementinformatie uit de IBM-Cognos-consolidatieapplicatie de interne controle. Cijferbeoordelingen vangen daarbij mogelijke leemtes in de interne controle op die samenhangen met de informele en ondernemende bedrijfscultuur. Door de centrale aanpak en de zeer directe aansturing van en controle op de bedrijfsactiviteiten door de Directie en stafdiensten wordt centraal toezicht gehouden op de administratieve processen van de werkmaatschappijen. Op basis van jarenlange ervaring kan worden gesteld dat de periodieke verslaglegging een betrouwbaar inzicht geeft in de ontwikkeling van de bedrijfsactiviteiten. Er is geen behoefte aan belangrijke aanpassingen. Verbetering van managementinformatie is een continu proces. In het Audit Committee wordt op kwartaalbasis aandacht gegeven aan rapportages en aan de administratieve organisatie. Bovendien is het contact met de externe accountant intensief. De management letter wordt door de externe accountant met het Audit Committee en de Raad van Commissarissen besproken. Wij zijn van mening dat de interne risicobeheersings- en controlesystemen een redelijke mate van zekerheid geven dat de financiële verslaglegging geen onjuistheden van materieel belang bevat en dat deze systemen in het verslagjaar naar behoren hebben gewerkt. Tevens verwijzen wij naar de bestuursverklaring op pagina 52 van dit jaarrapport.